Κ. Αθανασιάδη πώς ορίζεται η σεξουαλική παρενόχληση στον εργασιακό χώρο;

Σύμφωνα με το Ν. 3896/2010, ως σεξουαλική παρενόχληση ορίζεται οποιαδήποτε μορφή ανεπιθύμητης λεκτικής, ψυχολογικής ή σωματικής συμπεριφοράς σεξουαλικού χαρακτήρα, με αποτέλεσμα την προσβολή της προσωπικότητας ενός προσώπου, ιδίως με τη δημιουργία εκφοβιστικού, εχθρικού, εξευτελιστικού, ταπεινωτικού ή επιθετικού περιβάλλοντος γύρω από αυτό. 

Πώς μπορεί να προστατευθεί το θύμα μίας σεξουαλικής παρενόχλησης με τις διατάξεις του εργατικού δικαίου;

Εφόσον η συμπεριφορά αυτή δημιούργησε τέτοιες συνθήκες, ώστε, καλόπιστα και αντικειμενικά, να μην είναι πλέον δυνατή παροχή της εργασίας του εργαζομένου με πνεύμα αμοιβαίας κατανόησης και συνεργασίας, ή να επέφερε τέτοια ηθική μείωση στην προσωπικότητά του, ώστε η περαιτέρω συνέχιση της εργασίας του στο χώρο της επιχείρησης του εργοδότη να αποβαίνει αδύνατη ή δυσχερής, τότε μπορεί ο εργαζόμενος να θεωρήσει ότι υφίσταται μονομερής και βλαπτική μεταβολή των όρων εργασίας του από μέρους του εργοδότη, οπότε, σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 7 του Ν. 2112/1920, έχει το δικαίωμα να θεωρήσει την πράξη αυτή ως καταγγελία της εργασιακής σύμβασης και να απαιτήσει την καταβολή της αποζημίωσης.

Ποια είναι η ποινική αντιμετώπιση της σεξουαλικής παρενόχλησης;

Σύμφωνα με τα άρθρα 337 παράγραφος 4 και 343 του Ποινικού Κώδικα, όποιος προβαίνει σε χειρονομίες γενετήσιου χαρακτήρα ή διατυπώνει προτάσεις για τέλεση γενετήσιων πράξεων, καθώς όποιος υποχρεώνει σε επιχείρηση ή ανοχή γενετήσιας πράξης πρόσωπο που εξαρτάται εργασιακά από αυτόν ή εκμεταλλευόμενος την ανάγκη ενός προσώπου να εργαστεί, τιμωρείται με ποινές φυλάκισης ή με χρηματική ποινή. Δηλαδή, οι πράξεις είναι πλημμεληματικού χαρακτήρα.  

Ορίστε μας την διαφορά της σεξουαλικής παρενόχλησης από την σεξουαλική κακοποίηση και άλλες πράξεις;

Η σεξουαλική παρενόχληση υπάρχει όταν κάποιος, χρησιμοποιώντας τη δύναμη και την επιρροή του, προκαλεί μία εξαναγκασμένη συναίνεση σε σεξουαλική πράξη. Ο βιασμός δεν προϋποθέτει καμία εργασιακή εξάρτηση ή επιρροή και χρειάζεται σωματική βία ή απειλή κινδύνου ζωής για να εξαναγκάσει κάποιος κάποιον άλλο σε συνουσία ή άλλες ισοδύναμες γενετήσιες πράξεις χωρίς τη συναίνεσή του. Ο βιασμός, εφόσον αποδειχθεί, είναι βαρύ κακούργημα και τιμωρείται με ποινή κάθειρξης από 10 έως 20 χρόνια. Δεν προϋποθέτει ανηλικότητα, αλλά μπορεί να συμβεί και μεταξύ ενηλίκων, που είναι και το σύνηθες.

Ποιες είναι οι ποινικές διατάξεις που προστατεύουν έναν ανήλικο από σεξουαλικές επιθέσεις εναντίον του;

Σύμφωνα με το άρθρο 339 του Ποινικού Κώδικα, όποιος ενεργεί γενετήσια πράξη με πρόσωπο νεότερο των δεκαπέντε ετών ή το παραπλανά με αποτέλεσμα να ενεργήσει ή να υποστεί τέτοια πράξη τιμωρείται: α) αν ο παθών δεν συμπλήρωσε τα δώδεκα έτη, με κάθειρξη από 5 έως 20 χρόνια, β) αν ο παθών συμπλήρωσε τα δώδεκα αλλά όχι τα δεκατέσσερα έτη, με κάθειρξη από 5 έως 10 χρόνια και γ) αν συμπλήρωσε τα δεκατέσσερα έτη, με φυλάκιση τουλάχιστον από 2 έως 5 έτη. Με τον ίδιο περίπου τρόπο τιμωρείται, σύμφωνα με το άρθρο 351Α του Ποινικού Κώδικα, και η γενετήσια πράξη με ανήλικο που τελείται από ενήλικο με αμοιβή ή με άλλα υλικά ανταλλάγματα ή η γενετήσια πράξη μεταξύ ανηλίκων που προκαλείται από ενήλικο. 

Κ. Αθανασιάδη σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται κάποια ψυχιατρική έκθεση;

Όταν το θύμα είναι ανήλικο, ο ύποπτος ή ο κατηγορούμενος για εγκλήματα κατά της γενετήσιας ελευθερίας ή/και για εγκλήματα οικονομικής εκμετάλλευσης της γενετήσιας ζωής, υποβάλλεται σε διαγνωστική εξέταση της ψυχογενετήσιας κατάστασής του. Σε ειδική εξέταση της ψυχικής και σωματικής κατάστασής του υποβάλλεται και το ανήλικο θύμα, προκειμένου να κριθεί αν έχει ανάγκη θεραπείας.

Τι γίνεται όμως  με τις πράξεις που καταγγέλλονται τόσα πολλά χρόνια μετά την τέλεσή τους; Ποια είναι η έννοια της παραγραφής;

Οι διατάξεις περί παραγραφής δεν έχουν σκοπό να προστατεύσουν ή να επιβραβεύσουν το πρόσωπο που εγκλημάτησε και που από τύχη, από αμέλεια ή από δικές του ενέργειες, ξέφυγε από το δόκανο του νόμου. Κρίσιμος όρος δεν είναι ούτε η πιθανή αλλοίωση ή εξαφάνιση στοιχείων με το πέρασμα του χρόνου. Το προστατευόμενο αγαθό είναι το κοινωνικό περιεχόμενο του δικαίου. Δηλαδή, η ειρήνευση της κοινωνικής τάξης μέσα από το πέρασμα – εύλογου και συνδεόμενου με τη βαρύτητα των εγκλημάτων – χρόνου, ακόμα και με τον κίνδυνο ορισμένες πράξεις να μην τιμωρηθούν. Μια κοινωνία δεν μπορεί να πάει μπροστά αν κοιτάζει συνεχώς πίσω, αν ανασκαλεύει εσαεί τα παλιά τραύματα. Αυτή είναι παγκοσμίως η ratio της ποινικής παραγραφής.

Τι γίνεται μέσα στην οικογένεια; Προβλέπεται κάποια προστασία για τα παιδιά και τους εφήβους;

Η γενετήσια πράξη μεταξύ συγγενών εξ αίματος ή από υιοθεσία, ανιούσας και κατιούσας γραμμής και μεταξύ αμφιθαλών ή ετεροθαλών αδελφών, όταν γίνεται μεταξύ ενηλίκων ή με έφηβους μεγαλύτερους των 15 ετών, τιμωρείται: α) ως προς τους ανιόντες (γονείς) με φυλάκιση από 3 έως 5 έτη, β) ως προς τους κατιόντες (παιδιά) με φυλάκιση έως δύο έτη ή με χρηματική ποινή και γ) μεταξύ αδελφών με φυλάκιση έως δύο έτη ή χρηματική ποινή. Πάντως, συγγενείς κατιούσας γραμμής ή αδελφοί μπορούν να απαλλαγούν από κάθε ποινή, αν κατά τον χρόνο της πράξης δεν είχαν συμπληρώσει το δέκατο όγδοο έτος.

Όταν αναφερόμαστε στον όρο ενδοοικογενειακή βία τι ακριβώς σημαίνει;

Ο Ν. 3500/2006 προβλέπει ορισμένες συμπεριφορές πλημμεληματικού χαρακτήρα, όπως την ενδοοικογενειακή απλή σωματική βλάβη που προξενείτε από συνεχή συμπεριφορά, την ενδοοικογενειακή επικίνδυνη σωματική βλάβη ή την ενδοοικογενειακή προσβολή της γενετήσιας αξιοπρέπειας σε βάρος ανηλίκου. Και ορισμένες συμπεριφορές κακουργηματικού χαρακτήρα, όπως την ενδοοικογενειακή βαριά σωματική βλάβη, τον βιασμό εντός γάμου, την κατάχρηση σε ασέλγεια εντός γάμου, αλλά και τα βασανιστήρια, δηλαδή τη μεθοδευμένη πρόκληση έντονου σωματικού πόνου ή σωματικής εξάντλησης.

Ποιοι θεσμοί κοινωνικής προστασίας προβλέπονται στις περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας;

Καταρχήν, προβλέπεται ο θεσμός της ποινικής διαμεσολάβησης. Δηλαδή, ο υπαίτιος υποχρεώνεται να παρακολουθήσει ειδικό συμβουλευτικό -θεραπευτικό πρόγραμμα για την αντιμετώπιση της ενδοοικογενειακής βίας σε δημόσιο φορέα, σε όποιον τόπο και για όσο χρονικό διάστημα κρίνεται τούτο αναγκαίο από τους αρμόδιους θεραπευτές. Εξάλλου, ο νόμος προβλέπει για τα θύματα την ύπαρξη υποστηρικτικών υπηρεσιών, στις οποίες μπορεί να απευθυνθεί (όπως την τηλεφωνική γραμμή SOS 15900 της Γενικής Γραμματείας Ισότητας των Φύλων και την τηλεφωνική γραμμή 197 του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικής Αλληλεγγύης για να λάβει ψυχοκοινωνική στήριξη και νομική συμβουλευτική. Ενώ υπάρχουν και ξενώνες κακοποιημένων γυναικών, εάν το θύμα διατρέχει κάποιο κίνδυνο ή κρίνεται επιτακτική η ανάγκη να αλλάξει διαμονή.

Νομίζετε ότι το νομοθετικό πλαίσιο είναι επαρκές;

Στην Ελλάδα υπάρχει ένα σημαντικής έκτασης οπλοστάσιο για την αντιμετώπιση όλων των φαινομένων. Ωστόσο, τα θύματα είτε δεν καταφεύγουν στην αναζήτηση της έννομης προστασίας τους, είτε φοβούμενα τον διασυρμό και την διαπόμπευση σε συνδυασμό με την αμφιβολία τους για την επιτυχή έκβαση της δίκης είτε από την έλλειψη τυχόν των αναγκαίων αποδεικτικών στοιχείων. Το κίνημα Me Too μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό των φαινομένων ανάρμοστης συμπεριφοράς, με όποιον τρόπο κι αν αυτή εκδηλώνεται, καθώς στην αυστηροποίηση του νομοθετικού πλαισίου, όπου απαιτείται. Επίσης, η ψηφιακή διαδικτυακή πύλη metoo.gov.gr, καθώς και η θέσπιση κώδικα δεοντολογίας για όλους τους δημοσίους υπαλλήλους που ασχολούνται στον τομέα του πολιτισμού μπορούν να συμβάλουν θετικά προς την κατεύθυνση αυτή.