Σε μια εποχή όπου οι έμφυλες ανισότητες και η ενδοοικογενειακή βία έρχονται όλο και συχνότερα στο φως, οι Ξενώνες Φιλοξενίας Κακοποιημένων Γυναικών αποτελούν ένα «αόρατο» αλλά σωτήριο δίχτυ ασφαλείας. Με την τοποθεσία τους να παραμένει αυστηρά απόρρητη για λόγους προστασίας, οι δομές αυτές προσφέρουν κάτι παραπάνω από μια στέγη: προσφέρουν μια δεύτερη ευκαιρία στη ζωή.
Ποιο είναι το σημερινό προφίλ, οι δραστηριότητες και το μέγεθος του ξενώνα;
Ο ξενώνας μας είναι μια ασφαλής δομή προσωρινής φιλοξενίας με δυνατότητα να φιλοξενήσει έως και 20 άτομα (γυναίκες μαζί με τα παιδιά τους). Παρέχουμε 24ωρη προστασία, στέγαση, διατροφή και, το κυριότερο, ψυχοκοινωνική στήριξη από εξειδικευμένο προσωπικό (ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς, κοινωνιολόγους). Οι δραστηριότητές μας περιλαμβάνουν ατομική και ομαδική συμβουλευτική, δημιουργική απασχόληση για τα παιδιά, καθώς και εργασιακή καθοδήγηση για την ομαλή επανένταξη των γυναικών στην κοινωνία. Οι γυναίκες φτάνουν σε εμάς έπειτα από κατάλληλη προετοιμασία από τα Συμβουλευτικά Κέντρα, κι έπειτα από διαμονή τους στα έκτακτα καταλύματα της Γενικής Γραμματείας Οικογενειακής Πολιτικής, ή σε καταλύματα-safe Houses των τμημάτων ενδοοικογενειακής βίας τής Αστυνομίας, καθώς πρέπει να ολοκληρώσουν τις εισαγωγικές εξετάσεις, οι οποίες είναι απαιτούμενες και απαραίτητες για την εισαγωγή τους σε κάθε Ξενώνα. Η κατάλληλη προετοιμασία βοηθάει στην καλύτερη εξέλιξή τους, προκειμένου να μπορέσουν να δημιουργήσουν ένα πλάνο-στόχο – με τη διακριτική βοήθεια του Επιστημονικού Προσωπικού –, αλλά και, στη συνέχεια, μετα την έξοδό τους από τον Ξενώνα, να είναι σε θέση να υποστηρίξουν αυτόνομη διαβίωση.
Με ποια αφορμή ξεκίνησε ο ξενώνας;
Η αφορμή ήταν η διαπίστωση ενός τεράστιου κοινωνικού κενού και η ραγδαία αύξηση των περιστατικών έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας και η ανάγκη άμεσης απομάκρυνσης και προστασίας των θυμάτων από το κακοποιητικό οικογενειακό περιβάλλον . Η Γενική Γραμματεία Οικογενειακής Πολιτικής & Ισότητας των Φύλων είναι ο πρώτος δημόσιος φορέας που δημιούργησε – υλοποίησε και λειτουργεί 18 Ξενώνες Φιλοξενίας σε Δήμους, 2 Ξενώνες του ΕΚΚΑ και 47 Συμβουλευτικά Κέντρα για τη Βία κατά των Γυναικών. Η ανάγκη για αυτόν τον χώρο όπου μια γυναίκα μπορεί να ξεφύγει άμεσα από ένα κακοποιητικό περιβάλλον, χωρίς να μείνει στον δρόμο, γέννησε τη δημιουργία αυτής της δομής. Ξεκίνησαν με το όραμα να μην νιώθει καμία γυναίκα αβοήθητη και μόνη, δημιουργώντας σταδιακή θεσμοθέτηση διεθνών και ευρωπαϊκών προτύπων για την καταπολέμηση της έμφυλης βίας, εποπτευόμενοι επιστημονικά από το ΚΕΘΙ.
Πόσο σημαντική θεωρείται η συμμετοχή των γυναικών μέσα από τις δομές;
Οι γυναίκες μέσα στον ξενώνα δεν είναι απλώς «ωφελούμενες», είναι ενεργά μέλη, συμμετέχοντας στη διαχείριση της καθημερινότητας του ξενώνα, στις ομάδες συζήτησης και στη λήψη αποφάσεων όπου τις βοηθά να ανακτήσουν τον έλεγχο της ζωής τους. Μέσα από τη δομή, η μία δίνει δύναμη στην άλλη, δημιουργώντας ένα δίκτυο αλληλεγγύης που σπάει τον κύκλο της απομόνωσης. Οι γυναίκες που έχουν υποστεί κακοποίηση συχνά προέρχονται από περιβάλλοντα όπου ο θύτης έλεγχε κάθε πτυχή της ζωής τους. Η ενεργός συμμετοχή τους στη λήψη αποφάσεων μέσα στον ξενώνα (π.χ. διαχείριση της καθημερινότητας, φροντίδα των παιδιών τους) επιστρέφει τον έλεγχο της δικής τους ζωής. Μέσα από τη συμμετοχή της σε ομάδες η γυναίκα παύει να αυτοπροσδιορίζεται αποκλειστικά ως θύμα βίας και αναγνωρίζει ξανά τον εαυτό της ως αυτόνομο, ενεργό και ικανό άτομο διαμορφώνοντας το ατομικό της πλάνο, εύρεση εργασίας, αναζήτηση νέας κατοικίας.
Τι ήταν αυτό που σας έσπρωξε να ασχοληθείτε με τον ξενώνα;
Όταν βλέπεις δίπλα σου ανθρώπους να υποφέρουν βουβά πίσω από κλειστές πόρτες, δεν μπορείς να μένεις αμέτοχος, η βαθιά ανάγκη για κοινωνικήδικαιοσύνη και η άρνησή αποδοχής της βίας ως κανονικότητα δημιουργεί την ανάγκη προσπάθειας ώστε να καταπολεμηθεί η έμφυλη ανισότητα και η έμφυλη βία στην πράξη προσφέροντας ουσιαστικό στήριγμα και ασφάλεια σε ανθρώπους που βρίσκονται σε εξαιρετικά ευάλωτη θέση, δίνοντάς μας ικανοποίηση στο να βλέπουμε μια γυναίκα να ανακτά τη δύναμη – την αυτονομία – τη ζωή της από την αρχή.
Ποια είναι για σας τα βασικά στοιχεία που εξασφαλίζουν επιτυχία σε μια τέτοιου είδους δομή;
Το να νιώθει η γυναίκα προστατευμένη είναι το Α και το Ω. Το να ακούμε χωρίς να κρίνουμε τις επιλογές του παρελθόντος. Το ότι η κάθε γυναίκα αντιμετωπίζεται ως ξεχωριστή περίπτωση, με το δικό της πλάνο ψυχολογικής – κοινωνικής και ιατρικής στήριξης.
Η επιτυχία κρίνεται στο ό,τι η δομή μπορεί να φιλοξενήσει γυναίκες κάθε εθνικότητας, θρησκείας, ηλικίας ή σεξουαλικού προσανατολισμού, παρέχοντας κοινωνικά και πολιτισμικά ευαίσθητη προσέγγιση όπου χρειάζεται. Η δομή στελεχώνεται από εξειδικευμένους επαγγελματίες (ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς, κοινωνιολόγους) που κατανοούν βαθιά το τραύμα της κακοποίησης. Τα παιδιά των κακοποιημένων γυναικών είναι και τα ίδια θύματα (έμμεσα ή άμεσα) της βίας. Μια επιτυχημένη δομή προσφέρει εξειδικευμένη παιδοψυχολογική υποστήριξη και εξασφαλίζει τη συνέχιση της εκπαίδευσής τους. Η δομή δεν πρέπει να καλλιεργεί σχέσεις εξάρτησης. Επιτυχημένη είναι η δομή που βοηθά τη γυναίκα να σταθεί στα πόδια της μέσω εργασιακής συμβουλευτικής, εκμάθησης δεξιοτήτων και στήριξης για την εύρεση εργασίας και μόνιμης κατοικίας. Η δομή δεν λειτουργεί απομονωμένη. Έχει άμεση και γρήγορη συνεργασία με την αστυνομία, τις εισαγγελικές αρχές, τα νοσοκομεία και τις υπηρεσίες απασχόλησης ( ΔΥΠΑ), ώστε να επιλύονται άμεσα τα γραφειοκρατικά και πρακτικά ζητήματα των γυναικών. Η διεύθυνση του ξενώνα παραμένει κρυφή για την προστασία των γυναικών και των παιδιών τους από τον θύτη, με 24ωρη φύλαξη, συστήματα ασφαλείας και αυστηρά πρωτόκολλα για την είσοδο και έξοδο από το κτίριο.
Πείτε μας μια έκφραση που χρησιμοποιείτε συχνά και σας δίνει κουράγιο και δύναμη;
Είναι η φράση που λέμε σε κάθε γυναίκα που περνάει το κατώφλι μας. Μας θυμίζει ότι η ντροπή και η ευθύνη ανήκουν αποκλειστικά στον θύτη, και ότι μαζί είμαστε πιο δυνατές….. «Δεν με καθορίζει αυτό που μου συνέβη, αλλά αυτό που επιλέγω να γίνω.» (Καρλ Γιουνγκ)…..υπενθυμίζοντας ότι όσο σκοτεινό ή τραυματικό κι αν είναι το παρελθόν, η πραγματική δύναμη βρίσκεται στο παρόν και στην επιλογή να ξαναχτίσει κανείς τη ζωή του με τους δικούς του όρους.
Ποιος είναι ο ρόλος σας στον ξενώνα;
Σαν υπεύθυνη έργου ο ρόλος μου, όσο αυτό είναι επιτρεπτό, είναι ο συντονισμός της ομάδας και η διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας του ξενώνα, ώστε οι παρεχόμενες υπηρεσίες να ανταποκρίνονται με τον καλύτερο τρόπο στις ανάγκες των γυναικών και των παιδιών τους. Μαζί με το επιστημονικό προσωπικό του Ξενώνα, αποτελούμενο από Κοινωνικό Λειτουργό – Ψυχολόγο – Παιδοψυχολόγο – Κοινωνιολόγο και τη Διαχειρίστρια – Διοικητικό της Δομής γίνεται μέγιστη προσπάθεια ώστε η υποδοχή τους στη δομή, η ψυχολογική και κοινωνική υποστήριξη τους, και η καθημερινή ενδυνάμωσή τους να στοχεύουν στο να ξαναχτίσουν τη ζωή τους από την αρχή.
Πόσο σας βοήθησε η ασχολία αυτή ως άνθρωπο;
Μας έμαθε, πρώτα το επιστημονικό προσωπικό της Δομής και μετά εμένα σαν υπεύθυνη αυτής, να εκτιμούμε τα «δεδομένα» της ζωής και μας έδειξε το τεράστιο μεγαλείο της ανθρώπινης ψυχής. Βλέποντας γυναίκες που ξεκίνησαν από το απόλυτο σκοτάδι να χαμογελούν ξανά και να στέκονται στα πόδια τους, πήραμε μαθήματα απίστευτης δύναμης, υπομονής και ανθεκτικότητα. Η καθημερινή επαφή μαζί τους μας δίδαξε να ακούμε χωρίς να κρίνουν και να κατανοούμε τις πολύπλοκες ψυχολογικές διαδικασίες ενός ανθρώπου που προσπαθεί να ξεφύγει από τον κύκλο της βίας. Το να βλέπεις μια γυναίκα να φτάνει στον ξενώνα φοβισμένη και, μετά από μερικούς μήνες, να φεύγει αυτόνομη, χαμογελαστή και έτοιμη να κάνει μια νέα αρχή, προσφέρει σε όλους εμάς τεράστια ψυχική δύναμη και ελπίδα για την ανθρώπινη φύση.
Ποια είναι τα άμεσα σχέδιά σας;
Τα άμεσα σχέδιά μας, όσο φυσικά μας δίνεται η δυνατότητα αυτή, είναι η επέκταση των συνεργασιών μας με την αγορά εργασίας, ώστε να εξασφαλίσουμε περισσότερες θέσεις απασχόλησης για τις γυναίκες που φεύγουν από τον ξενώνα. Επίσης, νέες εκστρατείες ενημέρωσης και πρόληψης στα σχολεία και στην τοπική κοινότητα, γιατί η εξάλειψη της βίας ξεκινά από την παιδεία του καθενός μέσα από το σχολικό – οικογενειακό του περιβάλλον. Γίνεται προσπάθειαενίσχυσης των συνεργασιών με εταιρείες και φορείς όπως η ΔΥΠΑ, Υπουργεία (Στέγαση & Εργασία) κλπ, για την άμεση απορρόφηση των φιλοξενούμενων γυναικών στην αγορά εργασίας, καθώς η οικονομική ανεξαρτησία είναι το κλειδί για να σταθούν στα πόδια τους, με δυνατότητα ενσωμάτωσης νέων εφαρμογών και ασφαλών καναλιών επικοινωνίας ώστε γυναίκες που βρίσκονται σε κίνδυνο να μπορούν να ζητήσουν βοήθεια χωρίς να γίνουν αντιληπτές από τον θύτη.
Δημιουργία περισσότερων εξειδικευμένων προγραμμάτων μέσα στους ξενώνες για τα παιδιά-μάρτυρες ενδοοικογενειακής βίας, με στόχο την πρόληψη και τη διαχείριση του μετατραυματικού στρες.
Διοργάνωση ενημερωτικών δράσεων και σεμιναρίων σε σχολεία και τοπικούς φορείς, ώστε να αναγνωρίζονται τα σημάδια της κακοποίησης πριν αυτή κλιμακωθεί.
«Δεν είσαι μόνη, δεν είσαι η μόνη.» «Κάθε τέλος είναι μια νέα αρχή.»
Με εκτίμηση
Η Υπεύθυνη της Πράξης Ξενώνα Φιλοξενίας
Αγγελική Νεραντζάκη.
• Γραμμή SOS 15900: Εθνική γραμμή SOS για θύματα έμφυλης βίας έτσι ώστε να συµβάλλει στο να «σπάσει η σιωπή» σχετικά µε τη βία και να αποκτήσουν φωνή τα ίδια τα θύµατα
• Τηλέφωνο Τμήματος Κοινωνικής Προστασίας (Ξενώνας): 2311232100-916
• Αστυνομικό Τμήμα Αμπελοκήπων – Μενεμένης (Γραφείο Αντιμετώπισης Ενδοοικογενειακής Βίας):Τηλέφωνα επικοινωνίας Γραφείου Βίας: 2310 577431 και 2310 577430.
• Άμεση Αστυνομική Βοήθεια: 100 (σε επείγουσα ανάγκη).
