Connect with us

Υγεία

Σύνδρομο Απελευθέρωσης Κυτταροκίνης και Covid-19

Υποθέσεις και δεδομένα 

 

 

 

Της Παρή Ράπτη, Ενδοκρινολόγου 

 

Η εμφάνιση του κορωνοϊού SARS-CoV-2 προκάλεσε τεράστια υγειονομικά, κοινωνικά και οικονομικά θέματα παγκοσμίως.

Επιπλέον, δημιουργήθηκε μία ακολουθία ερωτημάτων, υποθέσεων και διλημμάτων, τα οποία οδήγησαν σε σειρά επιστημονικών προκλήσεων, λόγω των κοινών στοιχείων με άλλους ιούς, αλλά ταυτόχρονα και λόγω της διαφοροποίησης του ιού από άλλους ιούς που έχουν προκαλέσει σοβαρές νόσους.

Πρόκειται για έναν ιό αυξημένης μεταδοτικότητας και ταχύτατης εξάπλωσης, με διαφορετικές επιπτώσεις σε κάθε χώρα, τόσο μεταξύ ανδρών και γυναικών, όσο μεταξύ διαφορετικών ηλικιακών ομάδων.  Το φαινόμενο αυτό, φαίνεται να οφείλεται σε παράγοντες πολύ συγκεκριμένους, σχετικούς με τον ιό και την δομή του, με την παθοφυσιολογία της νόσου COVID-19, με τα κύτταρα ξενιστές κάθε οργανισμού, με τις διαφορές μεταξύ των φύλων, πιθανώς λόγω της γενετικής ποικιλομορφίας.

Οι επιπτώσεις έχουν επικεντρωθεί στο αναπνευστικό σύστημα, λόγω της προτίμησης του ιού προς τα πνευμονικά κύτταρα, (τροπισμός του ιού), επειδή το 83% των υποδοχέων του μετατρεπτικού ενζύμου αγγειοτενσίνης 2 (ACE2) βρίσκεται στους πνεύμονες, με τους οποίους υποδοχείς θα συνδεθεί η πρωτεΐνη Spike (S) του κορωνοϊού, με την προϋπόθεση της παρουσίας της TMPRSS2 πρωτεάσης σερίνης.  Όμως, υπάρχουν επιπτώσεις και σε άλλα όργανα και συστήματα του οργανισμού όπου υπάρχουν ACE2 υποδοχείς, και όχι μόνο.

Φαίνεται να προκαλεί σε ορισμένους ανθρώπους ένα πολυσυστηματικό σύνδρομο, ενώ η βαρύτητα των συμπτωμάτων διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο, μεταξύ των δύο φύλων, αλλά και μεταξύ διάφορων φυλών.  Σε ορισμένα περιστατικά, στα οποία η συμπτωματολογία είναι βαριά και εμφανίζονται επιπλοκές, κοινό σημείο αποτελεί η εμφάνιση υπερέκκρισης κυτταροκινών, με υπερέχουσα αυτήν της Ιντερλευκίνης 6, αλλά και η ύπαρξη προφλεγμονωδών παραγόντων, όπως ο TNFa και άλλοι.

Βασιζόμενοι στις μέχρι τώρα γνώσεις από την ιατρική βιβλιογραφία για ένα ήδη γνωστό σύνδρομο, το Σύνδρομο Απελευθέρωσης Κυτταροκίνης (CRS), το οποίο εμφανίζεται και σε διάφορες άλλες παθολογικές καταστάσεις, θα αναφερθούμε σε αυτό, μιας και υπάρχουν διάφορα αναπάντητα ερωτήματα και διάφορες σκέψεις.

Σύνδρομο Απελευθέρωσης (υπερέκκρισης) Κυτταροκίνης – Cytokine Release Syndrome (CRS)

Το ΣΑΚ (CRS) είναι μία συστηματική φλεγμονώδης απάντηση, απειλητική για την ζωή, με δραματική εξέλιξη, η οποία δύναται να προκληθεί σε διάφορες καταστάσεις, όπως σε λοιμώξεις, στην χορήγηση κάποιων φαρμάκων, στο Σύνδρομο Οξείας Αναπνευστικής Δυσχέρειας (ARDS), σε περιστατικά με σήψη, στην επιμόλυνση με τον ιό Epstein-Barr, αλλά και σε άλλες μη φλεγμονώδεις νόσους.  Το σύνδρομο δύναται να εμφανιστεί όταν διεγερθεί ένας τεράστιος αριθμός λευκών αιμοσφαιρίων ως απάντηση σε κάποιο αντιγόνο, το οποίο το αμυντικό σύστημα θεωρεί απειλητικό για τον οργανισμό (υπεραντιγόνο).  Ως εκ τούτου, προκαλεί την υπερέκκριση και την απελευθέρωση προφλεγμονωδών παραγόντων, κυτταροκινών και αυξητικών παραγόντων.  Πρόκειται για μία διαταραγμένη απάντηση του αμυντικού συστήματος – υπερδιέγερση.  

Τα λευκά αιμοσφαίρια που εμπλέκονται, είναι τα διεγερμένα Τ κύτταρα και τα Β κύτταρα, τα μακροφάγα, τα μονοκύτταρα, τα δενδριτικά, τα ΝΚ και άλλα.  Η διέγερση αυτών των κυττάρων προκαλείται, συνήθως, όταν το αμυντικό σύστημα έχει να αντιμετωπίσει έναν παθογόνο εισβολέα, όπως πιθανώς και στην περίπτωση του νέου κορωνοϊού, εκλαμβάνοντάς τον ως υπεραντιγόνο!

Σε ορισμένες περιπτώσεις όμως, ξεκινάει ένας φαύλος κύκλος, όπου τα μεν κύτταρα του αμυντικού συστήματος παράγουν κυτταροκίνες, οι δε κυτταροκίνες και οι άλλοι προφλεγμονώδεις παράγοντες με τη σειρά τους, διεγείρουν κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος, διευρύνοντας την απάντησή του.  Αυτό συμβαίνει σε λίγες περιπτώσεις, δηλαδή όταν υπάρχει μια υπεραπάντηση του οργανισμού σε σχέση με τον εισβολέα, ως μία ενδεχόμενη σοβαρή απορρύθμιση της απάντησης του ανοσοποιητικού συστήματος.

Το σύνδρομο δύναται να εμφανιστεί με διαφορετικά συμπτώματα, όπως συμπτώματα γρίπης, πυρετός, κόπωση, καταβολή, μυαλγίες, αρθραλγίες, ερύθημα, δερματικά εξανθήματα, πονοκέφαλος, καθώς επίσης και υψηλός πυρετός.

Επιπλέον, το σύνδρομο ενδέχεται να εμφανιστεί ως ανεξέλεγκτη φλεγμονώδης κατάσταση, με οξεία κυκλοφορική ανεπάρκεια, με αγγειοσυστολή, με διάχυτη ενδαγγειακή πήξη και, ορισμένες φορές, με πολυοργανική ανεπάρκεια.  

Τα εργαστηριακά ευρήματα ποικίλλουν και ενδέχεται να εμφανιστούν λευκοπενία, υψηλή φερριτίνη, υπερτριγλυκεριδαιμία, υψηλή CRP, αυξημένη LDH και, κάποιες φορές, αύξηση των ηπατικών ενζύμων και της κρεατινίνης.  Επίσης, σε βαριές περιπτώσεις, δύναται να εμφανιστεί το Σύνδρομο Νοσούντος Ευθυρεοειδικού (Euthyroid Sick Syndrome).  Σε αυτό το σύνδρομο παράγονται ιντερλευκίνη 6, TNFa, ιντερφερόνη – Β, ιντερλευκίνη 1, και επηρεάζονται ο υποθάλαμος και η υπόφυση, όπου μπλοκάρεται η έκκριση της ΤSH, ενώ εμφανίζονται χαμηλά επίπεδα Τ3 και ελεύθερης Τ3, και φυσιολογική Τ4.

Στις αιτίες του ESS συμπεριλαμβάνονται πνευμονία, σήψη, λοιμώξεις του γαστρεντερικού, κίρρωση ήπατος, βαριά χειρουργεία, διαβητική κετοοξέωση και πολλά άλλα σοβαρά νοσήματα. 

Σύντομη αναφορά στην σήψη, η οποία αποτελεί σημαντικό μοντέλο διερεύνησης τόσο του ΕSS, όσο και του Συνδρόμου Απελευθέρωσης Κυτταροκίνης

Η σήψη είναι ένα κλινικό σύνδρομο, το οποίο συσχετίζεται με την απάντηση στις λοιμώξεις.  Σε μερικές περιπτώσεις σοβαρής λοίμωξης, εμφανίζεται μια υπερέκκριση κυτταροκινών που οδηγεί σε μια αυτοδιεύρυνση παραγωγής κυτταροκινών, η οποία ονομάζεται καταιγίδα κυτταροκινών.  Η δραματική κλινική εικόνα που προκύπτει, εμφανίζεται αρκετά δύσκολη στην αντιμετώπισή της.

Σε περιπτώσεις του Συνδρόμου Απελευθέρωσης Κυτταροκίνης, το αναπνευστικό σύστημα ενδέχεται να συμμετέχει με συμπτωματολογία Συνδρόμου Οξείας Αναπνευστικής Δυσχέρειας (ΑRDS), συνοδευόμενη από δύσπνοια και υποξαιμία.  Αυτή αποτελεί αιτία επιδείνωσης της υπερέκκρισης παραγόντων που δύναται να δημιουργήσει την ανάγκη διασωλήνωσης του ασθενούς, ενώ η ακτινογραφία ενδέχεται να εμφανίζει αμφοτερόπλευρη θολερότητα.  Επίσης, σε σοβαρές περιπτώσεις, συνοδεύεται από υψηλό πυρετό.

Μερικές φορές εμπλέκεται και το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα, παρουσιάζοντας ευρεία συμπτωματολογία, όπως υπνηλία, παραισθήσεις, σύγχυση, δυσκολία λεκτικής επικοινωνίας, πονοκέφαλο, και ακόμη και αφασία.  Η πρόκληση και η εξέλιξη αυτού του συνδρόμου, δεν έχουν πλήρως διευκρινιστεί.  Φαίνεται από την διεθνή βιβλιογραφία, ότι, εκτός από την συμμετοχή των κυττάρων του ανοσοποιητικού, εμπλέκονται και άλλα κύτταρα, όπως αυτά του ενδοθηλίου.

Προσπαθώντας να κατανοήσουμε την εξέλιξη και την παθοφυσιολογία αυτού του συνδρόμου, ας δούμε ποια είναι η συμμετοχή των ανοσολογικών κυττάρων και η έκκριση προφλεγμονωδών παραγόντων, ιντερλευκινών και άλλων.  Εμφανίζονται να συμμετέχουν η ιντερφερόνη, η ιντερλευκίνη IL-10 και η ιντερλευκίνη IL-6.  Η ιντερφερόνη -γ εμφανίζεται να υπερπαράγεται από διεγερμένα Τ λεμφοκύτταρα, και κυρίως από τα μακροφάγα κύτταρα, προκαλώντας μία σειρά από τα προαναφερθέντα συμπτώματα, όπως πονοκέφαλο, κόπωση και καταβολή.  

Η ιντερλευκίνη 6, ο TNFa και η ιντερλευκίνη 10, επίσης υπερπαράγονται από τα μακροφάγα.  Η ιντερφερόνη – γ δύναται να προκαλέσει μία σειρά επιπτώσεων, όπως πνευμονικές βλάβες, βλάβες του μυοκαρδίου και γαστρεντερικές και αγγειακές διαταραχές.

Τα τελευταία χρόνια αποτελεί μεγάλη πρόκληση το να διερευνηθούν ποιες είναι οι πραγματικές αιτίες της υπεραντίδρασης του ανοσοποιητικού συστήματος που συνοδεύεται από καταιγίδα κυτταροκινών, σε διάφορα νοσήματα, και πως προκαλείται και εξελίσσεται η αλληλουχία των αντιδράσεων και η διεύρυνση του δικτύου των κυτταροκινών και των χημειοκινών.  Η υπερέκκριση, όχι μόνο κυτταροκινών, αλλά και άλλων παραγόντων, (π.χ. αυξητικών, πρωτεασών, διέγερση άλλων τύπων κυττάρων του ανοσοποιητικού), αποτελεί μία πιθανή αιτία.

Αναφορικά με την Ιντερλευκίνη 6

Η Ιντερλευκίνη 6 είναι μία κυτταροκίνη.  Η ετυμολογία της λέξης «κυτταροκίνη» υποδηλώνει κίνηση του κυττάρου και η λέξη ιντερλευκίνη αναφέρεται στην επικοινωνία μεταξύ των λευκών αιμοσφαιρίων.  Γνωρίζουμε ότι η IL-6 έχει πλειοτροπικές δράσεις και προκαλεί την έκφραση μίας ποικιλίας πρωτεϊνών, υπεύθυνων για τις φλεγμονώδεις αντιδράσεις του οργανισμού.  Επίσης, διαδραματίζει έναν πολύ σημαντικό ρόλο στον πολλαπλασιασμό και την διαφοροποίηση κυττάρων του ανθρώπινου οργανισμού.  

Η σηματοδότηση της ιντερλευκίνης 6, γίνεται διαμέσου ενός συμπλέγματος της ιντερλευκίνης 6, η οποία συνδέεται με τον διαμεμβρανικό υποδοχέα ιντερλευκίνης 6 (mIL-6R), (η οποία είναι η κλασική σηματοδότηση), ή διαμέσου της διαλυτής μορφής υποδοχέα ιντερλευκίνης 6 «SIL-6R», ή με την μοριακή υπομονάδα (molecular subunit) gp130, υποδοχέα μεταγωγής σήματος (signal-transducer receptor), με τα παρακείμενα κύτταρα, και αυτό λέγεται «trans-presentation».  Ως εκ τούτου για την σηματοδότηση της ιντερλευκίνης 6 υπάρχουν 3 οδοί.

Αυτά είναι τα γνωστά μονοπάτια για τη σηματοδότηση της ιντερλευκίνης 6.  

Είναι επίσης σημαντικό να λάβουμε υπ’ όψιν, ότι η gp130 εκφράζεται παντού, σε πάρα πολλά κύτταρα, και πιθανόν αυτό να δημιουργεί και τις πλειοτροπικές δράσεις της ιντερλευκίνης 6.  Ο έλεγχος της σηματοδότησης της ιντερλευκίνης 6 ρυθμίζεται διαμέσου της επαγωγής μορίων καταστολής, μετά από την ενεργοποίηση της οδού της ιντερλευκίνης, καθώς και μέσω της παρουσίας των μορφών sIL-6R και gp130 που βρίσκονται στο αίμα (κυκλοφορούντων).

Αντίστροφα, η υπερπαραγωγή της ιντερλευκίνης 6 και η διαταραγμένη ρύθμιση της σηματοδότησης των οδών της, μπορεί να οδηγήσουν σε φλεγμονώδεις καταστάσεις, αυτοάνοσες διαταραχές και καρκινική ανάπτυξη.  Υποθέτουμε ότι ο ρόλος της ιντερλευκίνης 6 είναι πολύ σημαντικός στο δίκτυο των ανθρωπίνων κυτταροκινών.

Κατά καιρούς, έχουν προταθεί διάφοροι αναστολείς των κυτταροκινών αυτών στην σηματοδότηση, διαμέσου των υποδοχέων της ιντερλευκίνης που συνδέονται με τις οδούς σηματοδότησης, JAK–STAT «κινάσες» και NF-kB οδοί.

Ιντερλευκίνη 6

Γνωρίζουμε ότι εμπλέκεται σε διάφορα νοσήματα του αναπνευστικού δρώντας κυρίως στις λείες μυϊκές ίνες των αεραγωγών, παρουσία του διαλυτού υποδοχέα της ιντερλευκίνης-6 και αυτό έχει περιγραφεί τόσο στην ARDS, στην πνευμονική ίνωση, αλλά και στο άσθμα. Όμως λόγω της πλειομορφικής της δράσης επιφέρει βιολογικές δράσεις σε πολλά όργανα και κύτταρα. 

Όταν ο ασθενής παρουσιάζει εργώδη αναπνοή, παράγεται ιντερλευκίνη IL-6 από το διάφραγμα, η οποία δρα επάγοντας από το ήπαρ την έκκριση γλυκόζης, ενώ διεγείρει επίσης και τον υποθάλαμο-υποφυσιακό άξονα. Δρα όμως και τοπικά εκεί όπου παράγεται. 

Τα τελευταία χρόνια πολλές ερευνητικές ομάδες έχουν επιδείξει μεγάλο ενδιαφέρον για τις ενδοκυττάριες σηματοδοτικές αλληλουχίες της IL-6, την κατανόηση των παραγόντων που διαμορφώνουν την τελική της δράση διαμέσου και των τριών οδών, για την κατανόηση της σημαντικής αυτής «ενδοκρινούς» κυτταροκίνης. Διότι έχουν καταγραφεί δράσεις του σημαντικού ρόλου της εμπλοκής της ιντερλευκίνης 6 στο φαινόμενο της φλεγμονής, στη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, στην αιμοποίηση, στον μεταβολισμό των οστών και των σκελετικών μυών, καθώς και δράση σε πολλαπλά όργανα και συστήματα όπως το αιμοποιητικό, ενδοκρινικό, νευρικό σύστημα.

Θεωρώ όμως, ότι θα έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον, τόσο για το Σύνδρομο Απελευθέρωσης Κυτταροκίνης γενικά, όσο και για την περίπτωση της COVID-19, να απαντηθούν διάφορα ερωτήματα, όπως ποιος είναι ο ρόλος του GM-CSF, του amplif -6, ο ρόλος του HGF, ο ρόλος του MIF, του ACE και του ACE2, της αγγειοτενσίνης 1-7 και 17, της πρωτεάσης σερίνη, των Tregs κύτταρων, των EGFR κλπ.

Υπάρχουν πάρα πολλές πληροφορίες για όλους αυτούς τους υποδοχείς, τους αυξητικούς παράγοντες και τις προφλεγμονώδεις ουσίες.  Η λεπτομερής διερεύνηση των αλληλουχιών και η ερμηνεία τους, θα μας δώσουν την δυνατότητα να κατανοήσουμε καλύτερα το απειλητικό αυτό σύνδρομο.  Φαίνεται επίσης, ότι ο νευρο-ενδοκρινο-ανοσολογικός άξονας έχει σημαντική εμπλοκή στην παθοφυσιολογία των βαρέων περιστατικών με επιπλοκές, σε κάποια από τα περιστατικά COVID-19.  Οι πλειοτροπικές δράσεις των κυτταροκινών και η γονιδιακή ποικιλομορφία δύνανται να είναι καθοριστικές για την εμφάνιση και την εξέλιξη του Συνδρόμου Απελευθέρωσης Κυτταροκίνης, και κατ’ επέκτασιν και για την αντιμετώπιση της COVID-19.

 

Continue Reading
6 Comments

6 Comments

Leave a Reply

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Διατροφή

Η διατροφή, ο ύπνος και οι σύγχρονες προκλήσεις δημόσιας υγείας

Η διατροφή αποτελεί βασικό παράγοντα που επηρεάζει όχι μόνο τη σωματική υγεία, αλλά και την ποιότητα ζωής, την ψυχική ευεξία και τη δυνατότητα υγιούς γήρανσης. Στις μεσογειακές χώρες, η παραδοσιακή Μεσογειακή Διατροφή υπήρξε για δεκαετίες ένα ολοκληρωμένο πρότυπο διατροφής και τρόπου ζωής. Τα τελευταία χρόνια, όμως, παρατηρείται σταδιακή απομάκρυνση από αυτό το μοντέλο, με συνέπειες που σχετίζονται με χρόνια νοσήματα, διαταραχές ύπνου και συνολική επιδείνωση της ευεξίας του πληθυσμού.

 Η Μεσογειακή Διατροφή ως τρόπος ζωής

Η Μεσογειακή Διατροφή βασίζεται στην αυξημένη κατανάλωση λαχανικών, φρούτων, οσπρίων, δημητριακών ολικής άλεσης και ελαιολάδου, με μέτρια κατανάλωση ψαριών και γαλακτοκομικών και περιορισμό του κόκκινου κρέατος και των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων.

Δεν αφορά μόνο στα τρόφιμα, αλλά και στον τρόπο κατανάλωσης της τροφής.

Κεντρικό στοιχείο της αποτελεί το οικογενειακό και κοινωνικό γεύμα. Η κατανάλωση φαγητού μαζί με άλλους, σε ήρεμο περιβάλλον και χωρίς περισπασμούς, συμβάλλει στη σωστή ρύθμιση της ποσότητας τροφής, στη βελτίωση της πέψης και στη συναισθηματική ευεξία.

 Το οικογενειακό γεύμα και η σημασία της απομάκρυνσης από τις οθόνες

Η σύγχρονη καθημερινότητα έχει μεταφέρει μεγάλο μέρος των γευμάτων μπροστά σε τηλεοράσεις, κινητά τηλέφωνα ή υπολογιστές. Η πρακτική αυτή συνδέεται με ταχύτερη κατανάλωση τροφής, μειωμένη επίγνωση του κορεσμού και αυξημένη πιθανότητα υπερκατανάλωσης.

Αντίθετα, το γεύμα με παρέα, οικογενειακό ή κοινωνικό, συμβάλλει στη διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους, στη βελτίωση της σχέσης με το φαγητό, στη μείωση του άγχους και στην ενίσχυση της ψυχικής ευεξίας και της κοινωνικής συνοχής.

Ιδιαίτερα για τους ηλικιωμένους, το κοινό γεύμα μειώνει την απομόνωση και βοηθά στη διατήρηση σταθερών διατροφικών συνηθειών.

Διατροφή, ύπνος και κιρκάδια βιολογικά ρολόγια

Ο ανθρώπινος οργανισμός λειτουργεί με βάση κιρκάδια βιολογικά ρολόγια που ρυθμίζουν τον ύπνο, το μεταβολισμό και την ορμονική ισορροπία. Ακανόνιστα ωράρια γευμάτων, κατανάλωση τροφής αργά το βράδυ και έντονη έκθεση σε οθόνες, ιδιαίτερα τις βραδινές ώρες, μπορούν να διαταράξουν αυτούς τους ρυθμούς.

Οι διαταραχές των κιρκάδιων συστημάτων συνδέονται με μειωμένη ποιότητα ύπνου, κόπωση, μειωμένη απόδοση και αυξημένο μεταβολικό κίνδυνο. Η σταθερότητα στα γεύματα και οι ήρεμες συνθήκες κατανάλωσης τροφής, όπως προτείνει η Μεσογειακή Διατροφή, υποστηρίζουν καλύτερη ρύθμιση του ύπνου και των βιολογικών ρυθμών.

 Παχυσαρκία, σακχαρώδης διαβήτης και καρδιαγγειακά νοσήματα

Η αυξανόμενη κατανάλωση επεξεργασμένων τροφίμων και η εγκατάλειψη παραδοσιακών συνηθειών έχουν συνδεθεί με αύξηση της παχυσαρκίας, του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και των καρδιαγγειακών νοσημάτων. Οι καταστάσεις αυτές επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα ζωής και αποτελούν βασική πρόκληση για τα συστήματα δημόσιας υγείας.

Η πρόληψη μέσω ισορροπημένων διατροφικών επιλογών και υγιών καθημερινών ρυθμών αποτελεί αποτελεσματική στρατηγική για τη μείωση αυτών των κινδύνων.

 Γιατί απομακρυνόμαστε από τη Μεσογειακή Διατροφή

Η αλλαγή των διατροφικών προτύπων οφείλεται σε πολλούς παράγοντες:

  • μειωμένη γνώση γύρω από τη σωστή διατροφή,
  • περιορισμένος χρόνος για μαγείρεμα,
  • απώλεια βασικών δεξιοτήτων μαγειρικής,
  • μειωμένη ικανότητα προετοιμασίας γευμάτων σε μεγαλύτερες ηλικίες,
  • αντικατάσταση του οικογενειακού γεύματος από γρήγορες, ατομικές επιλογές.

Η αποδυνάμωση της διαγενεακής μετάδοσης μαγειρικών γνώσεων έχει συμβάλει σημαντικά στη μετάβαση προς λιγότερο ισορροπημένες διατροφικές πρακτικές.

 Ο ρόλος καταναλωτών και πολιτικών δημόσιας υγείας

Η επανασύνδεση με υγιεινά πρότυπα απαιτεί κοινή προσπάθεια. Οι καταναλωτές μπορούν να επαναφέρουν απλές πρακτικές, όπως το σπιτικό φαγητό και τα κοινά γεύματα. Παράλληλα, είναι σημαντικό να ενισχυθούν:

  • η διατροφική και μαγειρική εκπαίδευση,
  • δράσεις κοινωνικής σίτισης για ηλικιωμένους,
  • η πρόσβαση σε ποιοτικά τρόφιμα,
  • παρεμβάσεις που προάγουν υγιείς καθημερινούς ρυθμούς ζωής.

 Ένα σύγχρονο μήνυμα από μια παραδοσιακή διατροφή

Η Μεσογειακή Διατροφή αποτελεί ένα ολοκληρωμένο μοντέλο που συνδέει τη διατροφή, τον ύπνο, την κοινωνική ζωή και τη σωματική υγεία. Η επαναφορά της δεν αφορά μόνο στο τι τρώμε, αλλά και στο πώς, πότε και με ποιους τρώμε.

Η ενίσχυση της διατροφικής εκπαίδευσης, της μαγειρικής επάρκειας του πληθυσμού και της κοινωνικής διάστασης του γεύματος αποτελεί σημαντική παρέμβαση δημόσιας υγείας, με δυνατότητα βελτίωσης της ποιότητας ζωής και πρόληψης χρόνιων νοσημάτων σε όλο τον πληθυσμό.

Αιμιλία Παπακωνσταντίνου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, ΓΠΑ

Η δράση υλοποιείται στο πλαίσιο του έργου Ευδόκιμο Αγρο-οικολογικό Ζωντανό εργαστήριο (THALLA), που έλαβε χρηματοδότηση στο πλαίσιο του HorizonEuropeProjectECOREADY (No 101084201)  με συντονιστή το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών (Εργαστήριο Οργανωσιακής Καινοτομίας και Συστημάτων Διοίκησης/ORIMASLab) σε συνεργασία με την Ένωση Εργαζόμενων Καταναλωτών Ελλάδας (ΕΕΚΕ), την Ελληνική Εταιρεία Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης (ΕΕΤΑΑ) και την Ένωση Αγροτών FARMERSUNION. Οι απόψεις και τα συμπεράσματα που εκφράζονται είναι αποκλειστικά των συγγραφέων και δεν υποδηλώνει αποδοχή των γνωμών των συγγραφέων από τον φορέα χρηματοδότησης, την Ευρωπαϊκή Ένωση,  ή την σύμπραξη του ECOREADY και του THALLA.

Continue Reading

Παιδί

Θηλασμός και νέες μητέρες

Το παρόν άρθρο θα αναφερθεί στην ιερότερη διαδικασία μετά τον τοκετό, τον θηλασμό και είναι αφιερωμένο σε όλες τις φίλες που εγκυμονούν ή ήδη έχουν γεννήσει και έχουν έλθει πρόσωπο με πρόσωπο με αυτό το φλέγον θέμα στη ζωή κάθε γυναίκας. Με ένα ζωντανό παράδειγμα όμως θα μπούμε στο πετσί του ρόλου , έτσι και ζήτησα  από μια νέα μητέρα την Ευαγγελία Κιουλαφά , που πρόσφατα απέκτησε το πρώτο της παιδάκι να μοιραστεί μαζί μας την δική της εμπειρία.

Ο θηλασμός είναι μεγάλο ζήτημα για μια γυναίκα.

Πριν ξεκινήσει η διαδικασία του θηλασμού , η μητέρα θα πρέπει να γνωρίζει τι επακολουθεί μαζί με αυτόν.

Πρέπει να είναι ενημερωμένη σε κάθε επίπεδο.

Όλοι γνωρίζουμε ότι το γάλα της μαμάς είναι το καλύτερο, παρ’ όλα αυτά μια γυναίκα δεν θα πρέπει να νιώθει πως είναι εγκλωβισμένη λόγω του θηλασμού. Ο θηλασμός ίσως δεν είναι για όλες τις γυναίκες. Εξαρτάται από τη δύναμη θέλησης και την αυτοπειθαρχία τους.

Χρειάζεται πολλή  δύναμη, πίστη και αρκετή προσπάθεια για να καταφέρει η μαμά να θηλάσει το μωρό της. Πρέπει να κάνει αυτό που θεωρεί εκείνη σωστό για το μωρό της, αλλά και για τον εαυτό της.

Οι καιροί έχουν αλλάξει και τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά από τότε που θήλαζαν οι δικιές μας μανάδες και γιαγιάδες.

Η γνώμη τους είναι σημαντική γι’ αυτό το νέο κομμάτι στη ζωή της νέας μητέρας.. Αλλά δεν θα πρέπει η νέα μαμά να πάρει τα λόγια τους ως κανόνα. Η πλύση εγκεφάλου που της κάνουν οι γιαγιάδες είναι περιττή.

Το ένστικτο της θα την οδηγήσει στην σωστή απόφαση για το πως θα ήθελε να χειριστεί το θέμα  θηλασμός.

Τα μαθήματα θηλασμού κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης είναι αρκετά καλά για παρακολούθηση ,αν και διαφέρουν πολύ από την πράξη.

Όμως δίνουν δυο  συμβουλές στη νέα μαμά που ίσως να την βοηθήσουν.

Έχω να πω ότι στην Ελλάδα τα μαθήματα θηλασμού χρειάζονται αναβάθμιση. Εν αντιθέσει με την Αγγλία όπου γέννησα, οι μαίες είναι αυτές που μπορούν να βοηθήσουν αποτελεσματικά την νέα μητέρα. Με είχαν σε ειδικό δωμάτιο

μόνη μου με το μωρό για 3 ημερονύκτια  και οι εκπαιδευμένες μαίες ήταν συνεχώς κοντά μου την ώρα του θηλασμού για να με διδάξουν. Δεν με άφησαν να φύγω μέχρι που ήταν τελείως σίγουρες, ότι έμαθα καλά τη διαδικασία και θα μπορούσα πλέον να χειριστώ καλά το θέμα και το βρέφος.

Το γάλα έρχεται την Τρίτη ημέρα μετά την γέννα. Τις 2 πρώτες ημέρες η μαμά έχει το λεγόμενο πρωτόγαλα ,το οποίο είναι χρυσός για το νεογέννητο μωρό. Εάν η μαμά αποφάσισε να συνεχίσει με το θηλασμό αποκλειστικά, θα πρέπει να γνωρίζει ότι αυτό απαιτεί κάθε 2 ή 3 ώρες κάθε μέρα να θηλάζει το νεογέννητο μωρό της για τους επόμενους μήνες.

Φυσικά και μπορεί να αλλάξει τη ρουτίνα και να θηλάζει λιγότερες φορές την ημέρα αλλά όλο αυτό απαιτεί χρόνο για να αλλάξει και σίγουρα αρκετό πόνο.

Πιστεύω πως οι νέες μητέρες πρέπει να είναι ενημερωμένες για το τι θα ακολουθήσει  με την απόφαση του θηλασμού .Να γνωρίζουν τις απαιτούμενες ώρες,  τη συνέπεια του χρόνου και τη συντονισμένη προσπάθεια.

Σας παραθέτω στη συνέχεια δυο-τρεις πρακτικές  συμβουλές για να βοηθήσουμε τις νέες μητέρες

Η σωστή θέση του μωρού στο στήθος είναι το πιο σημαντικό. Υπάρχουν αρκετές θέσεις θηλασμού ,αλλά η πιο συνηθισμένη και γνώριμη είναι η εξής:

Η μύτη του μωρού  να είναι στη θηλή και η κοιλίτσα του να “κοιτάει” την μαμά.

Πιέζοντας το στήθος με τον αντίχειρα από την επάνω μεριά  και τα υπόλοιπα δάχτυλα από κάτω, το στήθος παίρνει τέτοια μορφή που διευκολύνει το μωρό να “πιάσει” καλά το στήθος στο στόμα του. Το άλλο χέρι πρέπει να κρατάει το νεογέννητο από την πλάτη στο λαιμό ή και από το σαγόνι. Απαγορεύεται από το κεφάλι του, γιατί χρειάζεται να έχει το νεογέννητο την δική του ελεύθερη κίνηση. Σε περίπτωση που θέλει να “φύγει” από το στήθος έτσι ώστε να ξεκουραστεί ή και να καταπιεί.
Κάνοντας αυτή την κίνηση κουνάτε το στήθος έτσι ώστε η θηλή να ακουμπά την μυτούλα του μωρού μέχρι κάτω το σαγόνι του. Επαναλαμβάνεται αυτή την κίνηση μέχρι το μωρό σας να κάνει μεγάλο στόμα. Εκείνη τη στιγμή είναι θέμα συγχρονισμού. Όταν το μωρό είναι έτοιμο με μεγάλο ανοιχτό στόμα, πρέπει γρήγορα να φέρεται κοντά το μωρό κρατώντας το από το λαιμό προς το στήθος.

Έτσι θα έχετε επιτύχει την σωστή θέση θηλασμού.

Σε περίπτωση που πονάτε αυτό σημαίνει  πως το μωρό δεν έχει “πιάσει” καλά το στήθος. Αμέσως ανοίγεται το στόμα του βάζοντας το μικρό σας δαχτυλάκι για αποφυγή δαγκώματος.

Επαναλαμβάνετε την κίνηση με τη θηλή στη μύτη μέχρι κάτω το σαγόνι με αποτέλεσμα το μωρό να θηλάζει χωρίς πόνο.

Ο θηλασμός δεν πονάει!!!

Εάν σας πονάει βγάζετε το μωρό από το στήθος και προσπαθείτε πάλι. Δεν θα γίνει με την πρώτη φορά διότι και εσείς και το μωρό μαθαίνετε πως να συνεργάζεστε μαζί.

Επίσης για όσες μητέρες χρειάζονται θήλαστρο για οποιοδήποτε προσωπικό τους λόγο, αυτό θέλει προσοχή.

Όσο πιο πολύ γάλα βγάζετε με το θήλαστρο τόσο πιο πολύ γάλα θα “κατεβαίνει”.

Είναι μια καλή λύση για τις μαμάδες που ίσως να μην έχουν το νεογέννητο μωρό κοντά τους για λόγους υγείας ή και για αυτές που θέλουν να ελέγχουν την ποσότητα γραμμαρίων που τρώει το νεογέννητο μωρό τους ή και για κάποιες που το μωρό τους έχει παλινδρόμηση και χρειάζεται να πίνει το γάλα σε μπουκάλι με το κατάλληλο φάρμακο.

Αυτό θέλει προσοχή! Το θήλαστρο το χρησιμοποιείτε μόνο την Τρίτη  ημέρα μετά τη γέννα. Απαγορεύεται πιο πριν. Ο τρόπος για να βγάζετε το πρωτόγαλα είναι ο εξής: πρέπει με τα χέρια σας να πιέζετε  το στήθος μέχρι να έρθει αυτή  η κιτρινωπή ύλη. Με μια σύριγγα μπορείτε να μαζέψετε το γάλα και να το βάλετε στο ψυγείο μέχρι την ώρα που είναι να το δώσετε στο μωρό σας.

Εάν όμως την τρίτη ημέρα δεν βγάζετε το γάλα με το θήλαστρο κάθε 3 ώρες το γάλα θα αρχίζει να στερεύει! Πρέπει να χρησιμοποιείτε το θήλαστρο γύρω στα 15-20 λεπτά σε κάθε στήθος. Για όσες μαμάδες χρειάζονται παραπάνω χρόνο 30 λεπτά είναι αρκετά.

Το θήλαστρο θα πρέπει να χρησιμοποιείται τις ίδιες ώρες, που τρώει το μωρό. Εάν αργότερα στους 4 μήνες το μωρό τρώει κάθε 4 ώρες τότε μπορεί να το κάνετε κάθε 4 ώρες επίσης. Και στους 7 μήνες ίσως μόνο ή 2 φορές την ημέρα.

Όσες λιγότερες φορές βγάζετε το γάλα τόσο πιο γρήγορα θα στερέψει.

Για όσες μαμάδες έχουν παραπάνω γάλα από όσο μπορεί να πιει το μωρό τους μπορούν να αγοράσουν ειδικά σακουλάκια για την κατάψυξη και να το καταψύξουν. Αυτό μπορείτε να το φυλάξετε για τις ημέρες που δεν θα έχετε δικό σας γάλα έτσι ώστε να ωφελήσετε το μωρό σας για λίγο  καιρό παραπάνω από της στιγμή που δεν θα έχετε άλλο γάλα . Επίσης μια πολύ καλή ιδέα για τις μαμάδες με περιττό γάλα, είναι να το δωρίσουν στο νοσοκομείο για τα νεογέννητα που οι μητέρες τους δεν έχουν καθόλου.

·Το γάλα της μαμάς συντηρείται 4 ώρες σε θερμοκρασία δωματίου από τη στιγμή που το έχετε βγάλει με το θήλαστρο ,

· 4 ημέρες μέσα στο ψυγείο (σιγουρευτείτε πως έχετε βάλει αυτοκόλλητο με την ημερομηνία που το βγάλετε με το θήλαστρο) και

· 6 μήνες στην κατάψυξη.

Για να έχετε αρκετό γάλα χρειάζεται να πίνετε πολλά  υγρά. Πολύ νερό αλλά και υγρά όπως χυμό, βότανα, γάλα!

Τέλος, μην νιώθετε άσχημα ,εάν για κάποιο λόγο δεν έχετε γάλα για το μικρό σας αγγελάκι. Η αγάπη σας και μόνο θα είναι αρκετή.

Continue Reading

Διατροφή

Ναυτία: Αντιμετώπιση και Διατροφή

Η ναυτία είναι ένα δυσάρεστο αίσθημα που σίγουρα έχεις νιώσει κάποια στιγμή — αυτή η αίσθηση «ανακατωσούρας» στο στομάχι που σε κάνει να νιώθεις ότι μπορεί να κάνεις εμετό, χωρίς απαραίτητα να φτάνεις ως εκεί.

Μπορεί να εμφανιστεί για πολλούς λόγους: από κάτι που έφαγες, από ένα ταξίδι με αυτοκίνητο ή πλοίο, αντίστοιχα, από έντονο στρες ή ακόμα και από κάποια φαρμακευτική αγωγή.

Αν και στις περισσότερες περιπτώσεις η ναυτία είναι παροδική, μπορεί να γίνει αρκετά ενοχλητική και να επηρεάσει την καθημερινότητά σου, την όρεξή σου και τη διάθεσή σου.

Η σωστή διαχείριση —και κυρίως η διατροφική αντιμετώπιση— μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στην ανακούφιση των συμπτωμάτων και στη γρηγορότερη ανάρρωση.

Στον οδηγό που ακολουθεί, θα μάθεις:

  • ποια είναι τα πιο συχνά αίτια της ναυτίας,
  • ποιες τροφές και πρακτικές μπορούν να σε βοηθήσουν,
  • και πότε είναι σημαντικό να ζητήσεις τη γνώμη ειδικού.

Αίτια της Ναυτίας

Η ναυτία δεν είναι πάντα κάτι ανησυχητικό — συχνά είναι απλώς το σήμα του οργανισμού σου ότι κάτι τον έχει ενοχλήσει.

Μπορεί να προκύψει από πολλές διαφορετικές αιτίες, όπως:

  • Κάτι που έφαγες και δεν σου “έκατσε” καλά στο στομάχι(π.χ. βαριά ή χαλασμένα φαγητά)
  • Κίνηση κατά τη διάρκεια ταξιδιού (π.χ. σε αυτοκίνητο, πλοίο ή αεροπλάνο)
  • Εγκυμοσύνη, κυρίως κατά τη διάρκεια του πρώτου τριμήνου
  • Φάρμακα ή θεραπείες, όπως αντιβιοτικά ή χημειοθεραπεία
  • Ιώσεις ή λοιμώξεις του στομάχου και του εντέρου
  • Άγχος και στρες, που επηρεάζουν άμεσα το πεπτικό σύστημα
  • Έντονες οσμές ή γεύσεις που πυροδοτούν το αίσθημα δυσφορίας

Πώς εμφανίζεται η ναυτία

Η ναυτία δεν “ξεκινά” μόνο από το στομάχι — είναι αποτέλεσμα επικοινωνίας ανάμεσα στο πεπτικό σύστημα και τον εγκέφαλο. Όταν κάτι ενοχλήσει τον οργανισμό (π.χ. μια τροφή, μια μόλυνση, η έντονη κίνηση ή ακόμη και το στρες), στέλνονται σήματα από το στομάχι και το έντερο προς το λεγόμενο “κέντρο του εμέτου” στον εγκέφαλο.

Εκεί, ο εγκέφαλος επεξεργάζεται το ερέθισμα και ενεργοποιεί μια σειρά από αντιδράσεις:

  • το στομάχι επιβραδύνει τις κινήσεις του,
  • διαταράσσεται ο ρυθμός με τον οποίο συσπάται (gastric dysrhythmia),
  • και ενεργοποιείται το αυτόνομο νευρικό σύστημα, προκαλώντας συμπτώματα όπως σιελόρροια, εφίδρωση ή ωχρότητα.

Αυτή η πολύπλοκη αλλά φυσική διαδικασία είναι ουσιαστικά ένας τρόπος με τον οποίο το σώμα σου προσπαθεί να σε προστατέψει, προειδοποιώντας ότι κάτι δεν είναι εντάξει.

Ναυτία και Ιατρική Καθοδήγηση

Ωστόσο, υπάρχουν και περιπτώσεις όπου καλό είναι να ζητήσεις ιατρική συμβουλή, ειδικά αν:

  • η ναυτία επιμένει για πάνω από 48 ώρες,
  • συνοδεύεται από εμετούς, πυρετό ή αφυδάτωση,
  • παρατηρείς αίμα στον εμετό ή απότομη απώλεια βάρους.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ναυτία μπορεί να είναι σύμπτωμα κάποιας υποκείμενης κατάστασης που χρειάζεται διερεύνηση.

Antipetopisi Naytias Me Diatrofi Diaitologos Papachristos

Αντιμετώπιση της Ναυτίας

Διατροφή

Όταν νιώθεις ναυτία, το στομάχι σου είναι πιο ευαίσθητο και δεν “ανέχεται” εύκολα βαριές ή έντονες γεύσεις.

Τι μπορεί να βοηθήσει;

Μικρά και συχνά γεύματα

Προσπάθησε να τρως μικρές ποσότητες κάθε 2-3 ώρες, αντί για μεγάλα γεύματα. Έτσι αποφεύγεις την υπερφόρτωση του στομάχου.

Ήπιες και απλές τροφές

Προτίμησε τρόφιμα εύπεπτα και χαμηλά σε λιπαρά, όπως:

  • Κράκερ ή φρυγανιές
  • Ρύζι, πατάτα ή καρότο βραστά
  • Μπανάνα, μήλο (ιδανικά ψημένο ή βραστό)
  • Κοτόπουλο βραστό ή φιλέτο στον ατμό
  • Ζωμοί λαχανικών ή κοτόπουλου (διαυγείς, όχι λιπαροί)

Αυτά βοηθούν να “ηρεμήσει” το στομάχι και να ανακτήσεις σταδιακά την όρεξή σου.

Τι ισχύει με τις φυτικές ίνες;

Οι φυτικές ίνες είναι σημαντικές για την υγεία του εντέρου, όμως όταν υπάρχει ενεργή ναυτία ή εμετός, καλό είναι να περιορίζεις προσωρινά τις πλούσιες σε ίνες τροφές (π.χ. ωμά λαχανικά, όσπρια, δημητριακά ολικής). Μπορεί να είναι πιο “δύσπεπτες” και να επιεινώσουν τη δυσφορία.

Μόλις τα συμπτώματα υποχωρήσουν, μπορείς να τις επανεντάξεις σταδιακά:

  • Ξεκίνα με ήπιες πηγές φυτικών ινών, όπως βραστά καρότα, κολοκυθάκια ή ώριμες μπανάνες.
  • Μετά πρόσθεσε δημητριακά ολικής ή φρούτα με φλούδα, για παράδειγμα, όταν νιώσεις έτοιμος/η.

Μην ξεχνάς την Ενυδάτωση

Προσπάθησε να πίνεις συχνά μικρές γουλιές νερό, αφεψήματα όπως χαμομήλι ή μέντα, ή ακόμα και διαυγείς ζωμούς. Αν σε ενοχλεί το νερό, δοκίμασε να το πιείς δροσερό ή με λίγες σταγόνες λεμόνι μέσα.

Φυσικές λύσεις που μπορούν να βοηθήσουν

Εκτός από τη διατροφή, υπάρχουν και μερικά απλά, φυσικά μέσα που μπορούν να σε βοηθήσουν να ανακουφιστείς από τη ναυτία.

  • Τζίντζερ: θεωρείται από τα πιο αποτελεσματικά φυσικά μέσα κατά της ναυτίας. Μπορείς να το προσθέσεις σε αφέψημα, να το πιεις σαν ρόφημα με λεμόνι ή να το χρησιμοποιήσεις με τη μορφή σκόνης.
  • Μέντα: το άρωμα και η δροσερή της γεύση έχουν ήπια κατευναστική δράση στο στομάχι. Ένα αφέψημα μέντας ή ακόμα και μια καραμέλα μέντας μπορεί να βοηθήσει.
  • Λεμόνι: η όξινή του γεύση μπορεί να καταπραΰνει τη δυσφορία και μπορεί να ανακουφίσει τη ναυτία. Μπορείς να το προσθέσεις στο νερό ή απλώς να μυρίσεις μια φέτα.
  • Φυσικά, πριν δοκιμάσεις το οτιδήποτε είναι καλό να συμβουλεύεσαι τον γιατρό σου!

Πηγή: https://diaitologos.com/

Continue Reading

Trending